คึ่นไช่

คึ่นไช่ ชื่ออื่น ผักข้าวปืน ผักปึน ผักปึม (ภาคเหนือ) ขึ่นฉ่าย, ฮั่งขึ่น (แต้จิ่ว) ฉินฉ้าย, ฮั่นฉิน (จีนกลาง) Garden Celery, Smallage ชื่อวิทยาศาสตร์ Apium graveolens L. วงศ์ Umbelliferae ลักษณะต้น เป็นพืชล้มลุกอายุ 1-2 ปี มีกลิ่นหอมฉุน ลำต้นกลวงกลม ต้นสูง 30-50 ซม. ใบรวมประกอบด้วยใบย่อย 2-3 คู่ ก้านใบรวมอาจยาว 36-45 ซม. ใบย่อยที่อยู่ชั้นล้างมีก้านยาวกว่าใบย่อยที่อยู่บนสุด ใบย่อยกว่าง 5 ซม. ขอบใบหยักเป็นแฉกลึก แต่ละแฉกเป็นรูปสามเหลี่ยมหรือห้าเหลี่ยม ช่อดอกคล้ายซี่ร่ม ยอดดอกแผ่เป็นรัศมี ดอกเล็กเป็นแบบสมบรูณ์เพศ ผลหรือเมล็ดรูปกลมรีขนาด 1.5 มม. มีกลิ่นหอม เป็นพืชที่ชอบความชื้นเย็น เจริญได้ดีในดินทราย ในที่มีอากาศกหนาวและอยู่บนเขา คื่นไช่จะมีอายุได้ถึง 2 ปีและให้ผลในปีที่สอง แต่ในที่ราบมีอายปีเดียว ให้ผลครั้งเดียวขยายพันธุ์โดยเมล็ด เป็นพืชที่ต้องให้ความสนใจดูแล ต้องหมั้ยรดน้ำให้ปุ๋ยจึงจะงอกงามดี ส่วนที่ใช้ ทั้งต้น เมล็ด และราก สรรพคุณ ทั้งต้น ลดความดันโลหิต แก้นิ่วมีปัสสาวะเป็นเลือด และฝีฝักบัว ทั้งต้นและเมล็ด ขับลม ทำให้เจริญอาหาร บำรุงประสาท ทำให้หลับ เป็นยาขับปัสสาวะ ราก แก้โรคปวดข้อ เก๊าท์ เป็นยาบำรุง และขับปัสสาวะ รายงานทางคลินิก 1. ลดความดันโลหิตและลดโฆเลสเตอรอลในพลาสมา (plasma) คื่นไช่สด (ไม่เอาราก) ล้างให้สะอาดคั้นเอาแต่น้ำ เติมน้ำผึ่งหรือน้ำเชื่อมจำนวนเท่ากัน กินครั้งละ 40 มล. วันละ 3 ครั้ง (อุ่นก่อนกิน) ทดลองในผู้ป่วย 16 ราย ได้ผล 14 ราย ไม่ได้ผล 2 ราย โดยทั่วไปความดันโลหิตเริ่มลดลงหลังจากกินยาไปแล้ว 4 วัน ผู้ป่วยจะรู้สึกเองว่าอาการดีขึ้น นอนหลับดีปริมาณปัสสาวะมากขึ้น รากคื่นไช่สด 10 ต้น ล้างให้สะอาดและตำให้ละเอียดใส่พุทราจีน (แห้ง) 10 ลูก ต้มน้ำแบ่งกินเช้า – เย็น เป็นเวลา 15-20 วัน ใช้ในผู้ป่วยที่มีความดันโลหิตสูง หลอดเลือดหัวใจตีบ และมีระดับโฆเลสเตอรอลสูงเกินกว่า 200 มก.% ในจำนวน 21 ราย พบว่า 14 รายมีโฆเลสเตอรอลลดลง 8-75 มก.% รากตื่นไช่สดให้ผลในการรักษาดีกว่ารากคื่นไช่แห้ง ปริมารยาที่ใช้เพิ่มขึ้นได้ตามอาการ 2. ปัสสาวะขุ่นขาว (chyluria) ใช้คื่นไช่ต้นเขียว (ส่วนโคนต้นมีสีเขียว ต้นเล็กและสั้นกว่าคื่นไช่ต้นขาว) โดยใช้ส่วนโคนต้นติดรากครั้งละ 10 ต้น (ถ้ารากมีขนาดเล็กเส้นผ่าศูนย์กลางน้อยกว่า 2 ซม. ให้เพิ่มปริมาณ) ล้างให้สะอาดเติมน้ำ 500 มล. ใช้ไปอ่อน ๆ ต้นจนเหลือ 200 มล. กินก่อนอาหารวันละ 2 ครั้ง เช้า-เย็น ในผู้ป่วย 6 ราย เมื่อกินติดต่อกันเป็นเวลา 3-7 วัน สังเกตได้ว่าอาการดีขึ้น 5 ราย 3. ผลต่อเชื้ออสุจิ ให้ผู้ทดลองอายุ 20-24 ปี จำนวน 7 คน กินคื่นไช่สดคนละ 85 กรัมต่อวันเป็นเวลา 6-8 สัปดาห์ติดต่อกัน (ยกเว้นวันเสาร์-อาทิตย์) พบว่า หลังจากเริ่มกินคื่นไช่ไปแล้วเชื้ออสุจิลดลงจากค่าเฉลี่ยปกติ เกินร้อยละ 50 ภายในเวลา 1 สัปดาห์ 4 คน, ภายใน 2 สัปดาห์ 2 คน และภายในเวลา 3 สัปดาห์ 1 คน หลังจากหยุดกินคื่นไช่แล้ว จำนวนเชื้ออสุจิจะค่อย ๆ เพิ่มจำนวนสูงขึ้นจนเข้าสู่ระดับปกติภายใน 8-13 สัปดาห์ ผลของคื่นไช่ต่อการทำงานของเชื้ออสุจิไม่ปรากฏเป็นที่แน่นอนชัดเจน ปริมาตรน้ำเชื่ออสุจิก็ไม่ปรากฏว่ามีการเปลี่ยนแปลงที่สำคัญแต่อย่างใด ผลทางเภสัชวิทยา 1.ฤทธิ์ในการลดความดันโลหิต สารสกัดจาดคื่นไช่ เมื่อฉีดเข้าหลอดเลือดดำของกระต่ายและสุนัขจะมีฤทธิ์ลดความดันโลหิตอย่างเห็นได้ชัด เนื่องจากมีผลทำให้หลอดเลือดขยายตัว ถ้าฉีดเข้าหลอดเลือดแดงใหญ่ใกล้หัวใจ (arch of aorta) มีผลช่วยลดความดันโลหิตที่เกิดจากการกระตุ้นด้วยสารนิโคตีน (nicotine) ฤทธิ์ในการลดความดันโลหิตไม่ได้เกอิดจากสารอัลคาลอยด์ กรดที่สกัดได้จากคื่นไช่มีฤทธิ์ลดความดันโลหิตของหนูขาวอย่างช้า ๆ และคงที่ เวลาในการออกฤทธิ์ขึ้นอยู่กับปริมาณที่ใช้ มีรายงานการทดลองในเมืองไทยพบว่า ไม่ว่าจะกรอกน้ำสกัดคื่นไช่ 10% ทางปากหรือฉีดเข้าหลอดเลือดดำกระต่าย ก็ทำให้ความดันโลหิตลดลงทั้งสิ้น โดยพบว่าคื่นไช่ออกฤทธิ์โดยตรงต่อหัวใจทำให้เลือดผ่านหัวใจได้น้อยลง แต่ไม่มีผลต่ออัตราการเต้นของหัวใจ และแรงต้านทานส่วนปลายของหลอดเลือด สารที่ออกฤทธิ์เข้าใจว่าเป็นโปรตีนที่โมเลกุลไม่โตนักและละลายน้ำได้ 2. ฤทธิ์ต่อประสาทส่วนกลาง น้ำมันที่สกัดจากเมล็ดคื่นไช่ พบว่ามีฤทธิ์ในการสงบประสาทและสามารถเสริมฤทธิ์ของยาเพนโตบาร์บิทัล (pentobarbital) และยังช่วยลดอัตราการตายของหนูถีบจักรที่เกิดจากการให้ยาแอมแฟตามีน (amphetamine) นอกจากนี้ยังมีฤทธิ์ต้านการ จาก 3-N-butylphthalide และซีดานีโนไลด์ (sedanenolide) ซึ่งถ้าให้ก่อนให้ยาเพนโตบาร์บิทัล จะยืดระยะเวลาการสลบ แต่เมื่อให้หลังจากฟื้นจากการให้ยาเพนโตบาร์บิทัลก็จะทำให้หลับทันที และมีฤทธิ์เป็นยาสงบประสาทอย่างอ่อนเมื่อใช้เพียงลำพัง กลัยโคซัยด์ เอปิอิน (apiin) ที่ได้จากทั้งต้นสามารถต้านอาการชักของหนูถีบจักรที่เกิดจากการใช้โคเคน (cocain) 3. น้ำที่ได้จากการต้มใบคื่นไช่สด สามารถเร่งการเจริญของยีสต์ (Saccharomyces) ซึ่งช่วยลดเวลาการหมักแป้งทำเป็นขนมปัง 4. น้ำมันหอมระเหยที่ได้จากเมล็ดมีฤทธิ์ยังยั้งเชื้อโรค 5. น้ำที่คั้นจากคื่นไช่ทั้งต้นมีฤทธิ์ขับปัสสาวะในสุนัข สารเคมีที่พบ ทั้งต้น ประกอบด้วยน้ำ กรดอะมิโน (ได้แก่ alanine, glutamic, aspartic acid, serine, Y-aminobutyric acid, glutamine และ asparagines) คาร์โบไฮเดรท (ได้แก่ mannitol และ apiose) วิตามิน (ได้แก่ B1, B2, B6 , C, E, niacin และ folic acid) และ stigmasterol ทั้งต้นและเมล็ด พบกลัยโคชัยด์ apiin, bergapten และ น้ำมันหอมระเหย (ประกอบด้วย d-limonene, d-selinene) และสารที่ให้กลิ่นและรสเฉพาะคือ 3-N-butylphthalide, sedanolide, sedanonic acid anhydride และ neochidilide นอกจากนี้เมล็ดยังมี graveoside A และ B ในคื่นไช่แห้งมีกรดสีเหลืองชนิดหนึ่งเมื่อละลายในสารละลายต่างจะเรืองแสงสีเขียว เชื่อว่ามีฤทธิ์ลดความดันโลหิต ราก ประกอบด้วย glycolic acid และสารพิษพวก polyacetylene

คำไท

คำไท ชื่ออื่น คำแสด คำแฝด คำเงาะ คำแงะ (กรุงเทพฯ) มะกายหยาบ แสด (ภาคเหนือ) คำยง ชาตี (เขมร) จำปู้ ส้มปู้ (สุรินทร์) ซิติหมัก (เลย) ชาด (ภาคใต้) หนากมอง (แม่ฮ่องสอน) Annatto Tree ชื่อวิทยาศาสตร์ Bixa orellana L. วงศ์ Bixaceae ลักษณะต้น เป็นไม้ยืนต้นขนาดย่อม สูง 3 เมตร ใบคล้ายใบโพธิ์ ใบบางเกลี้ยงและนุ่นสีเขียวขอบแดง ใบอ่อนสีแดง ดอกออกเป็นช่อใหญ่ตามปลายกิ่ง กลีบดอกสีชมพู มีชั้นเดียว ผลมีขนสีแดงเข้มคล้ายลูกเงาะเมื่อแก่จัดจะแคกออกเป็นสองซีก ภายในมีเมล็ดเล็ก ๆ สีแสดเรียกว่าลูกแสด คำแสด ชาด (annatto seed) เนื้อหุ้มเมล็ดให้สีแสด เมื่อนำมาต้นเคี่ยวใช้เป็นสีปรุงแต่งอาหาร สีย้อมผ้าและไหมได้ดี ขยายพันธุ์โดยใช้เมล็ดหรือตัดกิ่งปักชำ ปลูกได้ทั่วทุกภาค นิยมปลูกเป็นไม้ประดับ ส่วนที่ใช้ ใบ ดอก ผล เมล็ด และราก สรรพคุณ ใบ แก้ดีซ่าน แก้เจ็บคอ ลดไข้ แก้บิด ขับปัสสาวะ ดอก หมอพื้นบ้านใช้เป็นยาบำรุงเลือด แก้โลหิตจา แก้แสบร้อน คันตามผิวหนัง แก้พิษ ฝาดสมาน แก้บิด แกไตพิการ เมล็ด หมอพื้นบ้านใช้เป็นยาลดไข้ ฝาดสมาน เนื้อหุ้มเมล็ด เป็นยาระบายและขับพยาธิ แก้โรคผิวหนัง ใช้แต่งสีอาหารและเนย เปลือกราก ใช้ป้องกันไข้มาเลเรีย ลดไข้ และโรคหนองใน สารเคมีที่พบ เนื้อหุ้มเมล็ดให้สีที่เรียกว่า annatto ซึ่งเป็นสีอนุญาตให้ใช้ประกอบอาหารได้ตามประกาศกระทรวงสาธารณสุขฉบับที่ 11 (พ.ศ. 2515) Annatto ประกอบด้วยสาร bixin (C25H30O4) สีแสดสดและสาร bixol ( C18H30O) สีเขียวเข้ม ใช้แต่งสีอาหารประเภทเนย และ เนยเทียม (margarine) สีที่ได้จากเมล็ดคำไทมีความคงทนและมีสีเข้มกว่าสีที่ได้จากแคโรทีน ในต่างประเทศนิยมใช้กับผลิตภัณฑ์นม เช่น เนยเหลว เนยแข็ง เป็นต้น นอกจากนั้นยังใช้ผสมในยาขัดหนังที่ให้สีแดงคล้ำ หมายเหตุ วิธีเตรียมสีจากเมล็ดคำไท แกะเมล็ดออกจากผลที่แก่จัด แช่น้ำร้อนหมักทิ้งไว้หลาย ๆ วัน จนสารสีตกตะกอน แยกเมล็ดออก นำน้ำสีที่ได้ไปเคี่ยวจนงวดเกือบแห้ง แล้วนำไปตากแดดจนแห้งเป็นผงเก็บไว้ใช้.

ขลู่

ขลู่ ชื่ออื่น ขลู (ภาคใต้) หนวดงั่ว หนวดงิ้ว หนาดงัว หนาดวัว (อุดรธานี) หล่วงไซ (แต้จิ๋ว) หลวนซี (จีนกลาง) Indian Marsh Fleabane ชื่อวิทยาศาสตร์ Pluchea indica (L.) Less วงศ์ Compositae (Baccharis indica L.) ลักษณะต้น เป็นไม้พุ่มเล็กๆ จำพวกวัชพืช มีกิ่งก้านสาขามาก สูงประมาณ 1 เมตร เปลือกต้นมีขนเล็ก ๆ ปกคลุม ใบกลมโตขนาดใบพุทราปลายใบมน ขอบใบมีรอยหยักแบบฟันเลื่อย ช่อดอกฝอยเป็นพุ่มคล้ายดอกสาบเสือ ช่อดอกยาว 5-10 ซม. มีขนเล็กน้อย ดอกสีม่วงอ่อน มักขึ้นตามริมน้ำ ที่รกร้าง และที่ชื้นแฉะทั่ว ๆ ไป ส่วนที่ใช้ ทั้งต้น เปลือกต้น ใบ ราก สรรพคุณ ทั้งต้น แก้วัณโรคที่ต่อมน้ำเหลือง เป็นยาช่วยย่อย และขับปัสสาวะ เปลือกต้น แก้ริดสีดวงทวาร ใบ มีกลิ่นหอม ต้มน้ำดื่มแทนชาเพื่อลดน้ำหนัก แก้ปวดเมื่อย ขับระดูขาว แกแผลอักเสบ และต้มน้ำอาบบำรุงประสาท ใบและราก ฝาดสมาน แก้บิด แก้ไข้ ขับเหงื่อ แก้แผลอักเสบ ตำรับยาและวิธีใช้ 1. ยาช่วยย่อย ใช้ใบสดจำนวนพอควรตำละเอียดผสมแป้งข้าวเจ้าและน้ำตาล (ชนิดใดก็ได้) ทำเป็นขนมกิน 2. ริดสีดวงทวา ร ใช้เปลือกต้ม (ขูดเอาขนออก) แบ่งเป็น 3 ส่วน ส่วนที่ 1 นำมาตากแห้งทำเป็นยาสูบ ส่วนที่ 2 ต้มน้ำกิน และส่วนที่ 3 ต้มน้ำเอาไอรมทวารหนัก 3. แผลอักเสบ ใช้ใบหรือรากสดตำพอกบริเวณที่เป็น สารเคมีที่พบ ทั้งต้น มี chlorogenic acid และ sesquiterpene ใบ มีโปรตีน 2.9%.

กล้วย

ของพื้นบ้านจริงๆครับอันนี้ กล้วย กล้วยที่นิยมกินกันมีหลายชนิด (ทุกชนิดมีชื่อวิทยาศาสตร์เหมือนกัน) กล้วยน้ำว้า กล้วยไข่ (Sucrier) กล้วยหอม กล้วยหอมเขียว (Lacantan) กล้วยหอมทอง (Martinigue Banana) กล้วยเล็บมือนาง กล้วยหักมุก กล้วยน้ำ กล้วยน้ำไท กล้วยนาก (Red Fig Banana) ฯ9ฯ Banana ชื่อวิทยาศาสตร์ Musa paradisiacal L. var. sapientum O. Ktze. (M. sapientum L.) วงศ์ Musaceae ลักษณะต้น เป็นพึชล้มลุกขนาดใหญ่ สูง 2-5 เมตร ที่เห็นเป็นลำต้นเกิดจากก้านใบหุ้มซ้อนกันขึ้น เหนือก้านใบเป็นแผ่นยาว 1.5-3 เมตร กว้าง 40-60 ซม. แกนใบเห็นได้ชัดเจน เส้นใบขนานกัน ก้านใบ ยาวกว่า 30 ซม. ดอกเป็นช่อเรียกหัวปลี ห้อยลงยาว 60-130 ซม. มีกาบหุ้มช่อดอกสีแดงปนม่วงกลมรี ยาว 15-30 ซม. ดอกย่อยออกตืดกันเป็นแผงดอกที่ฐานเป็นดอกตัวเมีย ส่วนปลายเป็นดอกตัวผู้ เมื่อดอกตัวเมียเริ่มเจริญไปเป็นผล ดอกตัวผู้จะร่วงหล่นไป ช่อดอกเจริญไปเป็นเครือกลัวซึ่งประกอบด้วยหวีกล้วย เครือละ 7-8 หวี แต่ละหวีมีผลกล้วยประมาณสิบกว่าผล เนื้อกล้วยสีเหลือง ผลรูปกลมยาว ขนากและรูปร่างขึ้นอยู่กับชนิดกล้วย แต่ละต้นให้ผลครั้งเดียว ขยายพันธุ์โดยวิธีแตกหน่อหรือแยกเหง้า ชอบดินร่วนซุยหรือดินเหนียวที่อุ้มน้ำได้ดี แต่ไม่ชอบน้ำขัง ส่วนที่ใช้ หัวปลี ผลดิบ ผลสุก สรรพคุณ หัวปลี แก้โรคโลหิตจาง ลดน้ำตาลในเลือดและแก้โรคเกี่ยวกับลำไส้ ผลดิบ ยาฝาดสมาน แก้ท้องเสีย เป็นผลในกระเพาะอาหารและอาหารไม่ย่อย ผลสุก เป็นอาหาร ยาระบายสำหรับผู้ที่มีอุจจาระแข็ง หรือเป็นริดสีดวงทวารขั้นเริ่มแรกจนกระทั่งถ่ายเป็นเลือด ตำหรับยาและวิธีใช้ 1. ยาระบายสำหรับริดสีดวงทวาร ใช้กล้วยสุก 2 ลูก ปิ้งอย่าให้เปลือกไหม้กินทั้งเปลือก 2. ทองเสีย เป็นแผลในกระเพาะอาหารและอาหารไม่ค่อยย่อย ใช้กล้วยดิบแห้ง ผลทางเภสัชวิทยา เซอโรโทนิน (serotonin) และนอร์แอดรีนาลีน (noradrenaline) พบในเนื้อและเปลือกกล้วยที่กินทุกชนิด แต่ปริมาณเซอโรโทนินจะแตกต่างกันไปตามชนิดของกลัว กล้วยไข่มีปริมาณมากที่สุด คือ 47 ไมโครกรัม ต่อกรัม กล้วยหอม 2.8 ไมโครกรัมต่อกรัม และกล้วยน้ำว้า 0-1 ไม่โครกรัมต่อกรัม นอกจากนี้ยังพบว่าปริมาณเซอโรโคนินเพิ่มขึ้นตามความสุกของกล้วยจนถึงระยะที่งอมจัดจนเปลือกสีดำจึงจะมีปริมาณลดลง เซอโรโคนินมัผลยับยั้งการหลั่งน้ำย่อยของกระเพาะอาหารและกระตุ้นลำไส้เล็กให้บีบ ตัวมากขึ้น (จึงใช้บำบัดอาการแผลในกระเพาะอาหารและทำให้ระบายได้) แม้ให้กินเซอโรโทนินเกินกว่า 20 มิลลิกรัม ก็ยังไม่พบอาการที่เป็นอันตรายแต่อย่างใด อย่างไรก็ตามมีบางราย (โดยเฉพาะผู้หญิงท้อง) เมื่อกินกล้วยหอมจะรู้สึกจุกแน่นบริเวญยอดอก บางรายมีอาการคล้ายจะเป็นลมและบางรายอาจมีอาการท้องอืด แต่ไม่มีอาการเมื่อกินกล้วยน้ำว้า ทั้งนี้เนื่องากบางคนที่มีระบบการย่อยอาหารไม่ดี มีอาการแน่นท้องและไม่เจริญอาหาร (แพทย์จีนเรียกเป็นอาการม้ามพร่อง ซึ่งจะมีฝ้าขาวบนลิ้นและอุจจาระหยาบร่วมด้วย) สารในกล้วยหอมมีฤทธิ์เย็นซึ่งทำให้ม้ามพร่องมากขึ้น) จึงทำให้เกิดอาการไม่สบายดังกล่าว เอ็นซัยม์โมโนเอมีนอ๊อกซิเดส (MAO) ในร่างกายสามรถเปลี่ยนเซอโรโทนินที่มีในกล้วยไปเป็นกรด 5-hydroxyindole-3-acetic acid (HIAA) แล้วขับออกทางปัสสาวะ ดังนั้น ระยะที่มีการตรวจหาสารอินโดล (indole) นี้ในปัสสาวะเพื่อใช้วินิจฉัยโรคบางอย่าง เช่น มะเร็ง (malignamt carcinoid) จึงไม่ควรกินกล้วยหอมหรือกล้วยไข่ เพราะจะทำให้ HIAA ในปัสสาวะผิดปกติ ทำให้แปลผลผิดได้ นอกจากนี้ผู้ป่วยที่มีอาการเศร้าซึม (depression) แลบะอยู่ในระหว่างการรักษาด้วยยาถ้ายาที่ใช้เป็นสารยับยั้งการทำงานของเอ็นซัยม์โมโนเอมีนอ๊อกซิเดส (MAOI) ได้แก่กลุ่มยาไนอะลาไมด์ (nialamide) ฟีเนลซีน (phenelzine) ก็ไม่ควรกินกล้วยหอมหรือกล้วยไข่ เพราะยาที่รักษาจะทำลายฤทธิ์ของเอ็นซัยม์โมโนเอมีนอ๊อกซิเดส ทำให้หมดฤทธิ์หรือหย่อนสมรรถภาพที่จะไปทำลายเซอโรโทนินที่ได้จากกล้วย เกิดมีการสะสมของเซอโรโทนินในร่างกายและสมองซึ่งทำให้เกิดอาการซึมเซาอยากนอนมากยิ่งขึ้น ปริมาณโปตัสเซียมในกล้วยโดยเฉพาะกล้วยหอมมีมาก จึงมักแนะนำให้กินกล้วยหอมร่วมกับการให้ยาพวกคอร์ติโคสเตียรอยด์ (corticosteroid) ยาขับปัสสาวะและยาลดความดันโลหิต เพื่อทดแทนการสูญเสียโปตัสเซียมเมื่อใช้ยาเหล่านั้น เนื้อกล้วยหอมดิบ มีผลในทางป้องกันและ/หรือบำบัดอาการเป็นแผลในกระเพาะอาหาร ซึ่งเกิดจากการให้ยาเฟนิลบิวตาโซน (phenylbutazone) ในหนูตะเภาได้ (โดยให้หนูตะเภากินแฟนิลบิวตาโซน 15 วันจึงกินกล้วยหอมตาม) แต่ไม่ได้ผลสำหรับแผลในกระเพาะอาหารที่เกิดจากการใช้ยาเพร็ดนิโซโลน (prednisolone) นอกจากนี้ ผลกล้วยดิบทั้งเปลือกทุกชนิดมีฤทธิ์ต้านทั้งเชื้อรา และแบคทีเรีย โดยเฉพาะเชื้อMycobacterium สารสกัดจากหัวปลีมีฤทธิ์ต้านแบคทีเรียชนิด Micrococcus pyogenes var. aureus สารเคมีที่พบ หัวปลี มีธาตุเหล็กมาก หัวปลีและราก มี triterpene หรือ steroid ผลกลัว ทุกชนิดประกอบด้วย น้ำ แป้ง โปรตีน ไขมัน เส้นใยเกลือแร่ต่าง ๆ (โดยเฉพาะแคลเซียม เหล็ก และโปตัสเซียมในกล้วยหอมมีมาก) วิตามิน และเอ็นซัยม์ต่าง ๆ นอกจากนี้ยังมี serotonin, noradrenaline และ กนยฟทรำ ผลดิบ มีแป้ง tannic acid, gallic acid และ pectin มาก กล้วยหอมสุก ให้กลิ่นและรสของ amyl acetate, amyl butyrate, acetaldehyde, ethyl alcohol และ mthyl alcohol น้ำยาง มี pelargonidin, cyaniding, delphinidin, paeonidin, petunidin และ malvidin

กรดน้ำ

กรดน้ำ ชื่ออื่น กระต่ายจามใหญ่ กัญชาป่า มะไฟเดือนห้า (กรุงเทพฯ) ขัดมอนเทศ (ตรัง) ขัดหมอนเล็ก หนวดแมว (ภาคกลาง) ช้างไลดุ (กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน) ดานซาน (ปัดตานี) เทียนนา (จันทบุรี) ปีกแม่งวัน (กาญจนบุรี) หญ้าจ้าดตู๊ด หญ้าหัวแม่ฮุน (ภาคเหนือ) หญ้าพ่ำสามวัน (ฉาน-แม่ฮ่องสอน) หูปลาช่อนตัวผู้ (ตราด) เอี่ยกำเช่า (แต้จิ๋ว) แหย่กานฉ่าว (จีนกลาง) Macao Tea, Sweet Broomweed ชื่อวิทยาศาสตร์ Scoparia dulcis L. วงศ์ Scrophulariaceae ลักษณะต้น เป็นไม้พุ่ม สูง 25-80 ซฒ. ทั้งต้นไม่มีขน มีกิ่งก้านสาขามาก ใบเล็กยาว 2-5 ซฒ. ใบออกตรงกันข้ามและหมุนเป็นเกลียวรอบกิ่งก้านใบสั่น ขอบใบหยักแบบฟันเลื่อย ดอกเล็กสีขาวมีจำนวนมาก ออกเดี่ยวหรือเป็นคู่ กลีบเลี้ยง 4 กลีบ มีเกสรตัวผู้ 4 อัน เกสรตัวเมีย 1 อัน ผลแห้งแตกได้ ขึ้นตามริมทาง และที่รกร้างทั่วไป ส่วนที่ใช้ ทั้งต้น ใบ และ ราก สรรพคุณ ทั้งต้น ลดไข้ บรรเทาอาการหัด แก้ไอ คอเจ็บ อาเจียน จุกเสียด ปวดท้อง ท้องเสีย ลำไส้อักเสบ ขับปัสสาวะลดอาการบวมน้ำ ขาบวมจากเหน็บชาแก้ขัดเบา แก้ผื่นคัน ใบ ลดไข้ แก้ไอ หลอดลมอักเสบ ขัดระดู เข้ายาธาตุ ยาอมบ้วนปากแก้ปวดฟัน ราก ลดไข้ แก้ปวดหัว ขับปัสสาวะ ตำรับยาและวิธีใช้ 1. ขาบวมจากเหน็บชา ใช้ต้นสด 30 กรัม และน้ำต่ลแดง 30 กรัม ต้มน้ำกินหลังอาหารเช้า-เย็น 2. หัด ใช้ต้นสด ต้มน้ำดื่มต่างน้ำชาเป็นเวลา 3 วัน ติดต่อกัน 3. ไข่ในเด็ก ใช้ต้นสด 15 กรัม ต้มน้ำและใส่น้ำตาลกรวดเล็กน้อยกิน 4. ปวดท้อง ลำไส้อักเสบ ขัดเบา ใช้ต้นสด 15-30 กรัม ต้มน้ำกิน 5. คอเจ็บ ใช้ต้นสด 120 กรัม ตำคั้นเอาน้ำมาผสมน้ำผึ้งกิน 6. ไอ ใช้ต้นสด 30-60 กรัม ต้มน้ำกิน 7. ผดผื่นคัน ใช้ต้นสด ตำคั้นเอาน้ำมาทาบริเวณที่เป็น รายงานทางคลีนิค ให้ผู้ป่วยที่เป็นโรคเบาหวานกินอะเมลลิน (amellin) ซึ่งสกัดได้จากต้นสดจำนวน 15-20 มก.ต่อวัน เป็นเวลาหนึ่งเดือน ช่วยลดน้ำตาลในปัสสาวะและในเลือดได้อย่างชัด การลดลงจะค่อยเป็นค่อยไป ผลของยาต่างจากอินสุลิน (insulin) เนื่องจากไม่ทำในละดับน้ำตาลในเลือดลดต่ำกว่าปกติ อะเมลลินจะช่วยเพิ่มสภาพต่างๆในร่างกายแก่ผู้ปวดเบาหวานช่วยลดธาตุเหล็กในเซรุ่ม ขจัดอะซีโตนบอดีส์ (acetone bodies) ในเลือด และเพิ่มปริมาณเม็ดเลือดแดง จึงช่วยรักษาผู้ป่วยเบาหวานที่มีอาการโลหิตจาง มีอัลบูมิน (albumin) และคีโตน (ketone) ในปัสสาวะ นอกจากนี้ยังช่วยลดไขมันในเนื้อเยื่อทำให้บาดแผลหายเร็วขึ้น ผลทางเภสัชวิทยา น้ำคั้นจากรากหรือสกัดโดยใช้แอลกอฮอล์ มีผลต่ออวัยวะของสัตว์ต่าง ๆ ที่ทดลองนอกจากร่างกายดังนี้ กระตุ้นหัวใจคางคก ลดการเคลื่อนไหวและการเกร็งตัวของลำไส้เล็กส่วนต้น (duodenum) ของกระต่าย กระตุ้นมดลูกของหนูขาวเล็กน้อย แต่ไม่มีผลต่อลำไส้เล็กส่วนปลาย (ilenum) ของหนูตะเภาและกล้ามเนื้อลายหน้าท้องของคางคก แต่ถ้าฉีกเข้าหลอดเลือดของแมวที่วางสายลบจะทำให้ความดันโลหิตลดลง รวมทั้งลดการหายใจ สารที่ได้จากการสกัดด้วยน้ำมีพิษข้อนข้างสูงต่อหนูถีบจักร แต่สารที่สกัดด้วยแอลกอฮอล์เกือยบจะไม่มีพิษเลย สารเคมีที่พบ ต้นสด มี tritriacontane, sitosterol, d-mannitol, dulciol, dulciolone, scoparol, amellin, betulinic acid, iffaionic acid, benzoxazolinone, friendilin, glutinil, a –amyrin, dulcioic acid และอัลคาลอยด์ ราก มี d –mannitol และ tannin เปลือกราก มี hexacosanol, B –sitosterol และ d –mannitol.

ผักโขม

ตอนสมัยเด็กๆ ถ้าใครเคยดู การ์ตูนป๊อบอาย โอลีฟ คงจะรู้จักอาหารประจำตัวของป๊อบอาย จนทำให้เรารู้จักผักชนิดนี้พร้อม ๆ กับตัวป๊อบอายเลยก็ว่าได้ ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของการ์ตูนคู่กับป๊อบอายกันเลยทีเดียว...ผักที่ว่านี้ก็คือ "ผักโขม"หรือชื่อในภาษาอังกฤษว่า Amaranth

เป็นผักพื้นบ้านที่พบอยู่ทั่วไปคล้ายวัชพืช เพราะสามารถขึ้นได้เองในสภาพดินแทบทุกชนิด และเจริญงอกงามได้ในทุกสภาพอากาศ ผักโขมเป็นพืชที่ทนทาน ขยายพันธุ์โดยการเพาะเมล็ด เจริญงอกงามดีในดินร่วนที่มีอินทรีย์วัตถุ มีความชื้นในดินสูงและมีแสงแดดจัด หลังจากที่เตรียมพรวนดินและผสมปุ๋ยคอกหรือปุ๋ยหมักแล้วหว่านเมล็ดลงไป คลุมด้วยฟางหรือหญ้าแห้ง รดน้ำทุกวันหลังจากที่ต้นกล้างอกประมาณ 1-2 อาทิตย์ก่อนแยกต้นที่เบียดกันทิ้งไป ผักโขมมีอายุเก็บเกี่ยวประมาณ 30-40 วัน ผักโขมจึงเป็นผักพื้นบ้านที่ชาวบ้านรับประทานกันมานาน ส่วนวิธีในการรับประทานเรามักจะไม่ทานกันดิบ ๆ เนื่องจากมีรสขม ส่วนใหญ่จึงมักนำมาต้มก่อน หากแต่ในปัจจุบัน ผักโขมได้ถูกนำมาดัดแปลงเป็นเมนูอาหารที่น่ารับประทานมากขึ้น ไม่ว่าจะเป็น แกงเลียง ผัดผักโขมไฟแดง สลัด หรือเมนูฝรั่งที่เป็นที่นิยมรับประทานกันมากอย่างผักโขมอบชีส พายผักโขม และสารพัดเมนูแล้วแต่จะนำมาปรุงแต่งให้มีรสชาติที่อร่อยมากขึ้น แล้วคุณสาว ๆ ทราบไหมคะว่าผักบ้านๆ ขมๆ อย่างผักโขมมีประโยชน์อย่างไรบ้าง? ...สารพัดประโยชน์เลยทีเดียวที่คุณอาจยังไม่รู้....เนื่องจากผักโขมมีสารอาหารมากมาย ไม่ว่าจะเป็นวิตามินเอ กรดโฟเลต แบต้าแคโรทีน วิตามินซี โพแทสเซียม ธาตุเหล็ก แมกนีเซียม แคลเซียม สังกะสี โปรตีน และไฟเบอร์ หากแต่ในผักโขมก็มีกรดออกเซลิคแอซิดสูงเช่นกัน ทำให้ร่างกายไม่สามารถดูดซับธาตุเหล็กที่มีอยู่มากได้ จึงต้องทำให้สุกเพื่อให้กรดนี้บรรเทาเบาบางลงก่อน จากสารอาหารที่มีมากมายในผักโขมจึงทำให้การทานผักโขมมีประโยชน์ต่อร่างกายมากตามไปด้วย เช่น ไฟเบอร์หรือกากใยที่ช่วยให้ร่างกายขับถ่ายได้ดี ธาตุเหล็กที่ช่วยเสริมสร้างสติปัญญา ทำให้สมองตื่นตัวตลอดเวลาแม้ในผู้สูงวัย สารแอนตี้ออกซิแดนท์หรือสารต้านอนุมูลอิสระที่ช่วยลดความเสี่ยงในการเป็นโรคหัวใจ โรคมะเร็ง โรคหลอดเลือด และช่วยชะลอโรคความชราได้อีกด้วย นอกจากนี้ผลการวิจัยในมหาวิทยาลัยต่างประเทศ ยังพบว่าสารประกอบในผักโขมมีฤทธิ์ชะลอการย่อยสลายไขมัน เนื่องจากสารประกอบในผักชนิดนี้อาจเข้าไปเคลือบไขมันขณะอยู่ในลำไส้ และชะลอการย่อยสลายไขมันของเอนไซม์ให้ช้าลง ทำให้เรารู้สึกอิ่มเร็วและนานขึ้น ซึ่งเท่ากับเป็นการตัดปัญหาการกินจุเกินไปสำหรับคนที่ทานมาก ซึ่งสำหรับคุณผู้หญิงที่กำลังลดความอ้วนอยู่เมนูผักโขมก็เป็นอีกเมนูหนึ่งที่น่าสนใจนะคะ เพราะนอกจากให้คุณประโยชน์มากมายแล้วยังช่วยลดความอ้วน และชะลอความแก่ก่อนวัยอีกด้วย อย่างนี้ต้องลองทานบ่อย ๆ แล้วล่ะค่ะ ...

กระเทียม

กระเทียม (garlic) มีชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า Allium sativum Linn. แทบทุกครัวเรือนรู้วิธีการเจียวกระเทียมในน้ำมันให้หอมก่อน แล้วจึงใส่เนื้อสัตว์หรือผัก เป็นวิธีดับกลิ่นคาวของเนื้อสัตว์และเพิ่มรสชาติให้กับอาหารประเภทผัดชนิดต่างๆ ได้อย่างดี ทั้งยังใช้กระเทียมเจียวโรยหน้าอาหารอีกหลายอย่าง หรือใช้เป็นส่วนประกอบที่สำคัญอย่างหนึ่งในเครื่องแกงชนิดต่างๆ โดยเฉพาะเป็นตัวช่วยแต่งกลิ่นและรสร่วมกับมะนาวในน้ำพริกกะปิ แม้แต่พริกน้ำปลาหรือน้ำจิ้มรสแซบก็จะลืมกระเทียมไปไม่ได้ นอกจากนี้ใบและหัวกระเทียมสดๆ ยังเป็นผัก รวมถึงกระเทียมดองของอร่อย กระเทียมยังเป็นสมุนไพรแก้ไขบรรเทาปัญหาสุขภาพของชาวบ้านมาโดยตลอด หมอพื้นบ้านไทยใช้กระเทียมสดรักษาโรคผิวหนัง กลาก เกลื้อน โรคบิด ป่วง แก้ไอ และกระจายโลหิต กระทั่งเป็นที่สรุปได้ว่า กระเทียมเป็นสมุนไพรที่มีสรรพคุณเด่น 2 ประการ คือ ใช้ทารักษาโรคผิวหนัง และรับประทานแก้โรคความดันโลหิตสูง การศึกษาทดลองคุณสมบัติทางเภสัชวิทยาในระยะหลัง พบว่า กระเทียมมีสรรพคุณเป็นยารักษาโรคได้อีกหลายอย่าง แต่การนำมาใช้ประโยชน์ให้ได้ผลอย่างจริงจังยังจะต้องมีการศึกษาผลทางคลินิกวิทยาให้ถ่องแท้เสียก่อน โดยสรรพคุณต่างๆ ของกระเทียม มีดังนี้ 1. ฆ่าเชื้อรา คือ กลาก เกลื้อน และเชื้อราที่เกิดตามเล็บ หนังศีรษะและผม 2. ฆ่าเชื้อยีสต์ชนิดที่ทำให้เกิดลิ้นขาวเป็นฝ้าในเด็กทารก และทำให้เกิดโรคมุตกิดระดูขาวที่มักจะเกิดในหญิงที่ตั้งครรภ์ หรือกินยาคุมกำเนิด ยาปฏิชีวนะหรือยาสเตียรอยด์ เป็นเวลานานๆ 3. ลดความดันโลหิตสูง 4. ลดไขมันและคอเลสเตอรอล 5. ป้องกันผนังหลอดเลือดหนาและแข็งตัว 6. ลดน้ำตาลในเลือด 7. ฆ่าหรือยับยั้งเชื้อแบคทีเรียแทบทุกชนิด กล่าวคือ มีสารอัลลิซิน ที่มีฤทธิ์ยับยั้งเชื้อแบคทีเรียที่มักทำให้เกิดโรคได้ถึง 15 ชนิด โดยเฉพาะยับยั้งเชื้อพวกที่ดื้อยาเพนนิซิลิน ได้ดีกว่าเชื้อพวกที่ไม่ดื้อยาอีกด้วย นอกจากนี้ ยังฆ่าเชื้อบิดมีตัวที่มีพิษต่อลำไส้ได้ดี โดยมีสารที่สำคัญคือกาลิซิน รวมทั้งสามารถยับยั้งเชื้อบิดเทียม ซึ่งไม่รบกวนแบคทีเรีย ตัวอื่นที่มีประโยชน์ต่อลำไส้ 8. ยับยั้งเชื้อต่างๆ เช่น เชื้อที่ทำให้เกิดฝีหนอง และใช้รักษาแผลสด แผลที่เป็นหนอง คออักเสบ ทอนซิลอักเสบ ทางเดินปัสสาวะอักเสบ เชื้อวัณโรค และเชื้อปอดบวม 9. รักษาไข้หวัดและไข้หวัดใหญ่ 10. เป็นยาขับเสมหะและมีฤทธิ์ขับเหงื่อและขับปัสสาวะ 11. รักษาโรคไอกรน 12. แก้หืดและโรคหลอดลม 13. แก้ธาตุพิการอาหารไม่ย่อย 14. ควบคุมโรคกระเพาะ คือมีสารเอเอส 1 ช่วยยับยั้งไม่ให้น้ำย่อยอาหารมาย่อยแผลในกระเพาะ และยังช่วยรักษาโรคตับอ่อนอักเสบชนิดรุนแรงได้ด้วย 15. ขับพยาธิต่างๆ ได้หลายชนิด ได้แก่ พยาธิเข็มหมุด พยาธิแส้ม้า พยาธิเส้นด้าย และมีรายงานทดสอบจากอินเดียว่า กระเทียมมีสารไดอัลลิลไดซัลไฟด์ มีฤทธิ์ใช้ในการฆ่า พยาธิไส้เดือนได้ดี 16. แก้เคล็ดขัดยอกและเท้าแพลง เพราะมีสารอัลลิซินเป็นตัวช่วยทำให้เลือดไหลเวียนมายังบริเวณที่ทาถูนวดยาได้ดีมากขึ้น 17. แก้ปวดข้อและปวดเมื่อย 18. ต่อต้านเนื้องอก 19. กำจัดพิษตะกั่ว 20. บำรุงร่างกาย ประเทศญี่ปุ่นได้ค้นพบสารในกระเทียมชื่อสคอร์ดินิน ไม่มีกลิ่น แต่มีประโยชน์ต่อร่างกายหลายอย่าง รวมทั้งช่วยให้เนื้อเยื่อเจริญเติบโตและช่วยลดไขมันในร่างกาย ในปัจจุบัน ยังมีผู้พบว่าในกระเทียมมีธาตุเจอร์เมเนียมค่อนข้างสูง ซึ่งมีคุณสมบัติป้องกันการเกิดมะเร็ง โรคหืด โรคไต โรคตับอ่อนและอาการท้องผูก รวมถึงมีสารชักนำ วิตามินบี 1 เข้าสู่ร่างกายได้ดีขึ้นเท่าตัว โดยรวมเป็นสารอัลลิลไทอะมิน ทำให้วิตามินบี 1 ออกฤทธิ์ได้ดีขึ้นถึง 20 เท่า