กล้วย

ของพื้นบ้านจริงๆครับอันนี้ กล้วย กล้วยที่นิยมกินกันมีหลายชนิด (ทุกชนิดมีชื่อวิทยาศาสตร์เหมือนกัน) กล้วยน้ำว้า กล้วยไข่ (Sucrier) กล้วยหอม กล้วยหอมเขียว (Lacantan) กล้วยหอมทอง (Martinigue Banana) กล้วยเล็บมือนาง กล้วยหักมุก กล้วยน้ำ กล้วยน้ำไท กล้วยนาก (Red Fig Banana) ฯ9ฯ Banana ชื่อวิทยาศาสตร์ Musa paradisiacal L. var. sapientum O. Ktze. (M. sapientum L.) วงศ์ Musaceae ลักษณะต้น เป็นพึชล้มลุกขนาดใหญ่ สูง 2-5 เมตร ที่เห็นเป็นลำต้นเกิดจากก้านใบหุ้มซ้อนกันขึ้น เหนือก้านใบเป็นแผ่นยาว 1.5-3 เมตร กว้าง 40-60 ซม. แกนใบเห็นได้ชัดเจน เส้นใบขนานกัน ก้านใบ ยาวกว่า 30 ซม. ดอกเป็นช่อเรียกหัวปลี ห้อยลงยาว 60-130 ซม. มีกาบหุ้มช่อดอกสีแดงปนม่วงกลมรี ยาว 15-30 ซม. ดอกย่อยออกตืดกันเป็นแผงดอกที่ฐานเป็นดอกตัวเมีย ส่วนปลายเป็นดอกตัวผู้ เมื่อดอกตัวเมียเริ่มเจริญไปเป็นผล ดอกตัวผู้จะร่วงหล่นไป ช่อดอกเจริญไปเป็นเครือกลัวซึ่งประกอบด้วยหวีกล้วย เครือละ 7-8 หวี แต่ละหวีมีผลกล้วยประมาณสิบกว่าผล เนื้อกล้วยสีเหลือง ผลรูปกลมยาว ขนากและรูปร่างขึ้นอยู่กับชนิดกล้วย แต่ละต้นให้ผลครั้งเดียว ขยายพันธุ์โดยวิธีแตกหน่อหรือแยกเหง้า ชอบดินร่วนซุยหรือดินเหนียวที่อุ้มน้ำได้ดี แต่ไม่ชอบน้ำขัง ส่วนที่ใช้ หัวปลี ผลดิบ ผลสุก สรรพคุณ หัวปลี แก้โรคโลหิตจาง ลดน้ำตาลในเลือดและแก้โรคเกี่ยวกับลำไส้ ผลดิบ ยาฝาดสมาน แก้ท้องเสีย เป็นผลในกระเพาะอาหารและอาหารไม่ย่อย ผลสุก เป็นอาหาร ยาระบายสำหรับผู้ที่มีอุจจาระแข็ง หรือเป็นริดสีดวงทวารขั้นเริ่มแรกจนกระทั่งถ่ายเป็นเลือด ตำหรับยาและวิธีใช้ 1. ยาระบายสำหรับริดสีดวงทวาร ใช้กล้วยสุก 2 ลูก ปิ้งอย่าให้เปลือกไหม้กินทั้งเปลือก 2. ทองเสีย เป็นแผลในกระเพาะอาหารและอาหารไม่ค่อยย่อย ใช้กล้วยดิบแห้ง ผลทางเภสัชวิทยา เซอโรโทนิน (serotonin) และนอร์แอดรีนาลีน (noradrenaline) พบในเนื้อและเปลือกกล้วยที่กินทุกชนิด แต่ปริมาณเซอโรโทนินจะแตกต่างกันไปตามชนิดของกลัว กล้วยไข่มีปริมาณมากที่สุด คือ 47 ไมโครกรัม ต่อกรัม กล้วยหอม 2.8 ไมโครกรัมต่อกรัม และกล้วยน้ำว้า 0-1 ไม่โครกรัมต่อกรัม นอกจากนี้ยังพบว่าปริมาณเซอโรโคนินเพิ่มขึ้นตามความสุกของกล้วยจนถึงระยะที่งอมจัดจนเปลือกสีดำจึงจะมีปริมาณลดลง เซอโรโคนินมัผลยับยั้งการหลั่งน้ำย่อยของกระเพาะอาหารและกระตุ้นลำไส้เล็กให้บีบ ตัวมากขึ้น (จึงใช้บำบัดอาการแผลในกระเพาะอาหารและทำให้ระบายได้) แม้ให้กินเซอโรโทนินเกินกว่า 20 มิลลิกรัม ก็ยังไม่พบอาการที่เป็นอันตรายแต่อย่างใด อย่างไรก็ตามมีบางราย (โดยเฉพาะผู้หญิงท้อง) เมื่อกินกล้วยหอมจะรู้สึกจุกแน่นบริเวญยอดอก บางรายมีอาการคล้ายจะเป็นลมและบางรายอาจมีอาการท้องอืด แต่ไม่มีอาการเมื่อกินกล้วยน้ำว้า ทั้งนี้เนื่องากบางคนที่มีระบบการย่อยอาหารไม่ดี มีอาการแน่นท้องและไม่เจริญอาหาร (แพทย์จีนเรียกเป็นอาการม้ามพร่อง ซึ่งจะมีฝ้าขาวบนลิ้นและอุจจาระหยาบร่วมด้วย) สารในกล้วยหอมมีฤทธิ์เย็นซึ่งทำให้ม้ามพร่องมากขึ้น) จึงทำให้เกิดอาการไม่สบายดังกล่าว เอ็นซัยม์โมโนเอมีนอ๊อกซิเดส (MAO) ในร่างกายสามรถเปลี่ยนเซอโรโทนินที่มีในกล้วยไปเป็นกรด 5-hydroxyindole-3-acetic acid (HIAA) แล้วขับออกทางปัสสาวะ ดังนั้น ระยะที่มีการตรวจหาสารอินโดล (indole) นี้ในปัสสาวะเพื่อใช้วินิจฉัยโรคบางอย่าง เช่น มะเร็ง (malignamt carcinoid) จึงไม่ควรกินกล้วยหอมหรือกล้วยไข่ เพราะจะทำให้ HIAA ในปัสสาวะผิดปกติ ทำให้แปลผลผิดได้ นอกจากนี้ผู้ป่วยที่มีอาการเศร้าซึม (depression) แลบะอยู่ในระหว่างการรักษาด้วยยาถ้ายาที่ใช้เป็นสารยับยั้งการทำงานของเอ็นซัยม์โมโนเอมีนอ๊อกซิเดส (MAOI) ได้แก่กลุ่มยาไนอะลาไมด์ (nialamide) ฟีเนลซีน (phenelzine) ก็ไม่ควรกินกล้วยหอมหรือกล้วยไข่ เพราะยาที่รักษาจะทำลายฤทธิ์ของเอ็นซัยม์โมโนเอมีนอ๊อกซิเดส ทำให้หมดฤทธิ์หรือหย่อนสมรรถภาพที่จะไปทำลายเซอโรโทนินที่ได้จากกล้วย เกิดมีการสะสมของเซอโรโทนินในร่างกายและสมองซึ่งทำให้เกิดอาการซึมเซาอยากนอนมากยิ่งขึ้น ปริมาณโปตัสเซียมในกล้วยโดยเฉพาะกล้วยหอมมีมาก จึงมักแนะนำให้กินกล้วยหอมร่วมกับการให้ยาพวกคอร์ติโคสเตียรอยด์ (corticosteroid) ยาขับปัสสาวะและยาลดความดันโลหิต เพื่อทดแทนการสูญเสียโปตัสเซียมเมื่อใช้ยาเหล่านั้น เนื้อกล้วยหอมดิบ มีผลในทางป้องกันและ/หรือบำบัดอาการเป็นแผลในกระเพาะอาหาร ซึ่งเกิดจากการให้ยาเฟนิลบิวตาโซน (phenylbutazone) ในหนูตะเภาได้ (โดยให้หนูตะเภากินแฟนิลบิวตาโซน 15 วันจึงกินกล้วยหอมตาม) แต่ไม่ได้ผลสำหรับแผลในกระเพาะอาหารที่เกิดจากการใช้ยาเพร็ดนิโซโลน (prednisolone) นอกจากนี้ ผลกล้วยดิบทั้งเปลือกทุกชนิดมีฤทธิ์ต้านทั้งเชื้อรา และแบคทีเรีย โดยเฉพาะเชื้อMycobacterium สารสกัดจากหัวปลีมีฤทธิ์ต้านแบคทีเรียชนิด Micrococcus pyogenes var. aureus สารเคมีที่พบ หัวปลี มีธาตุเหล็กมาก หัวปลีและราก มี triterpene หรือ steroid ผลกลัว ทุกชนิดประกอบด้วย น้ำ แป้ง โปรตีน ไขมัน เส้นใยเกลือแร่ต่าง ๆ (โดยเฉพาะแคลเซียม เหล็ก และโปตัสเซียมในกล้วยหอมมีมาก) วิตามิน และเอ็นซัยม์ต่าง ๆ นอกจากนี้ยังมี serotonin, noradrenaline และ กนยฟทรำ ผลดิบ มีแป้ง tannic acid, gallic acid และ pectin มาก กล้วยหอมสุก ให้กลิ่นและรสของ amyl acetate, amyl butyrate, acetaldehyde, ethyl alcohol และ mthyl alcohol น้ำยาง มี pelargonidin, cyaniding, delphinidin, paeonidin, petunidin และ malvidin